Öncelikle; artık bu siteyi neredeyse hiç kontrol etmediğimi söylemek isterim. Yeni içerik tümüyle lektuel.net ‘te.

Verdiğiniz cevaplar ve yorumlar benim için elbette ki önemliydi. Yazının içinde söylemediğim bir şeyi gerektiren bir eleştiriniz olduğunda da kesinlikle cevap vermişimdir; çünkü bu benim için çok önemli bir nokta.

Ancak yine de kaçırdığım bir nokta olduysa özür dilerim.

kolay gele.

Şimdi, Atatürk’ün mal varlığı konusunda bilgiler sunan bir başka kaynağı daha gündeme getirerek arta kalan son tatminsizlikleri de gideriyor ve konuyu noktalıyorum. Satırların sahibi, Atatürk’ün en yakınında bulunanlardan Hasan Rıza Soyak:

Atatürk’ün para ve mala karşı büyük bir meyli yoktu; şahsi gelir ve masrafları ile de hiç alakadar olmazdı. Bu hususta katlandığı tek külfet, maaş senedini imzalamaktan ibaretti. Hemen ilave edeyim ki, dairenin resmi masrafları üzerinde –tam aksine- çok titiz davranırdı.

Devletten aldığı maaş ve tahsisattan başka geliri yoktu. Ha bir de emekli aylığı vardı; o zamanki kanunlara göre tekaüt olan Müşir Gazi Mustafa Kemal Paşa’ya bağlanan ilk emekli aylığı kırk küsür lira idi. Sonradan ordu komutanlığı ve vekillik yapanlara göre çıkarılan bir kanuna göre 150 lira olmuştu. Bu parayı sarf etmiyor, “Bakalım seneler sonra ne miktara baliğ olacak” diye verdiği emir üzerine İş Bankası’nda açılan ayrı bir hesapta biriktiriyorduk. Fani hayattan çekildiği gün bu hesapta toplanan miktar, ancak 19.566 lira 80 kuruşu bulmuştu.

İlk zamanlarda ev ve diğer şahsi masrafları işini, Özel Kalem Müdürü rahmetli Hayati Bey, evli bulunduğu yıllarda da muhterem refikası idare ediyordu. Ondan sonra, lütfettiği Umumi Vekillik sıfatıyla bu hesaplarla ben meşgul olmaya başladım ve bu fani hayattan çekildiği güne dek böyle sürüp gitti. Üzerinde para taşımazdı; gezdiği yerlerdeki masraflarını benden avans olarak alıp yanlarında bulundurdukları paradan yaverleri öderdi.

Her ay gelir ve giderleri, tafsilatıyla gösterir cetveli tanzim ve belgeleriyle birlikte kendilerine arz ederdim. Bunları daima eliyle iter, incelemek şöyle dursun, bir göz atmayı bile fazla bulurdu. Tabii ben böyle kontrolsüz bir durumda ve bu kadar ağır bir sorumluluk altında kalmaktan çok üzüntü duyuyordum. Hele bazen, bilhassa İstanbul’da bulunduğumuz aylarda elimize geçen maaş ve tahsisatı, masrafları karşılamaz olurdu, borçlanırdık ve sıkıntıya düşerdik. Böyle durumları kendilerine izah etmeye çalıştığım zaman sözümü keser, gülümseyerek: “Peki, peki, Ankara’da kendimizi biraz sıkar, açığı kapatmaya çalışırız” der geçerdi. Filhakika Ankara’da masraf daha az olduğundan birkaç ay içinde vaziyet düzelirdi. Hastalığının devam ettiği uzun aylar zarfında fazla masraf olmadığından İş Bankası’ndaki 4 numaralı hesabına yatırılan hususi tasarrufu da 53.463 lira 18 kuruş olmuştu.

Kontrolsüzlükten doğan huzursuzluğum gittikçe artıyordu; nihayet, aylık hesapları denetlemek üzere, Başyaver, Özel Kalem Müdürü ve Daire Müdürü’nden mürekkep bir komisyon kurmayı düşündüm ve kurdum, bu suretle sıkıntım hayli hafiflemişti.

Şimdi bu mevzu ile ilgili olup vakit vakit bazı çevrelerde birçok dedikodulara sebep olan Hindistan’dan gönderilmiş bir miktar paranın nasıl ve nerelere sarf edildiğinden ve neticelerinden bahsedeceğim.

Başka bir yazımda da bu konuya temas etmiştim: Açtığı çetin mücadeleye yardım maksadıyla Hindistan’dan şahsına yekunu takriben 500-600 bin lira kadar tutan bir para gönderilmişti. O, bu paranın 500 bin lirasını Büyük Taarruz’dan önce maliyenin karşılayamadığı bazı hususi masraflar için Batı Cephesi Komutanlığı emrine vermişti. Yunanlıların kaçarken yakıp yıktıkları savaş alanında aç ve açıkta kalan zavallılara yapılan yardım da, Paşa’nın ordu ile beraber İzmir yolunda iken verdiği emirle yine bu paradan yapılmıştı.

Zaferden sonra, 500 bin liranın 380 küsür bin lirası, İcra Vekilleri Heyeti kararıyla kendisine iade olunmuştu.

(224 numaralı dipnot, Hesaplar elimde olmadığı için verdiğim rakamlar takribidir. Zaten mühim olan, herkesçe takdir edilebileceği gibi rakamlar değil hadisedir.)

Atatürk, bu paranın memleket hesabına en hayırlı, en faydalı şekilde nasıl ve nerede kullanılabileceğini düşünüyordu; bu arada kendisine bir milli bankanın kurulması zaruretinden bahsedilmiştir; zaten o da yabancı mali müesseselerin, bu arada bilhassa Osmanlı Bankası’nın, hazine ile yakından alakası olmasına rağmen, Cumhuriyet hükümetine karşı takındığı mütehakkim tavırdan teessür duymakta, böyle bir milli müesseseye olan ihtiyacı çok derinden hissetmekteydi.

Binaenaleyh derhal kararını verdi; elindeki paranın 250 bin lirasını temel sermaye olarak bu işe tahsis etti ve ayrıca toplanan sermayenin katılması ile şimdiki büyük ve itibarlı mali müessesemiz Türkiye İş Bankası vücut buldu.

(…)

Atatürk, yardım parasının elinde kalan kısmı ile de ziraat sahasında çalışmayı muvafık görmüştü. Kendisi, çocukluğundan beri kır ve çiftlik hayatından çok hoşlanırdı. Aynı zamanda, bu saha, nüfusunun büyük çoğunluğunun yaşayıp, çalıştığı ve memleket ekonomisinin umumiyet itibarıyla dayandığı saha idi.

Birbiri ardından, Ankara civarında Orman Çiftliği’ni teşkil eden vasi araziyi, Silifke yakınında Tekir ve Şövalye, Tarsus’ta Piloğlu çiftliklerini, Dörtyol’da Karabasamak Çiftliği ile büyük bir portakal bahçesini ve Yalova’da Baltacı ve Millet çiftliklerini, parça parça sahiplerinden veya metruk mallar idaresinden satın alarak işe koyuldu.

Arada şunu da belirtmeliyim ki, o zaman arazi çok ucuz, paramız da o nispette kıymetli idi. Bütün bu arazi için ödenen para miktarı 100-120 bin lirayı geçmiyordu.

Gaye; iklim ve mahsul itibarıyla birbirinden farklı bulunan bu bölgelerde serbest çalışan numune çiftlikleri vücuda getirmek ve bir yandan çeşitli tecrübeler yaparken, bir yandan da CİVAR KÖYLERE ÖRNEK ve REHBER OLMAKTI.

Bu müesseselerde, yeni Türkiye’nin bir numaralı çiftçisinin direktifleri ve daimi nezareti altında rahmetli arkadaşım Tahsin Coşkan olmak üzere, ekserisi genç, enerjik, feragat ve ideal sahibi ziraatçilerimiz tarafından cidden takdir ve iftihara layık, büyük gayretler sarf olunarak, memleket için çok faydalı başarılar elde edilmişti.

Bilhassa, Ankara’nın başlıca giriş kapısında bulunan Orman Çiftliği’nde yeni usül ve geniş makineli ziraatle beraber, ziraat sanatının hemen hemen her çeşidi için mükemmel çalışma yerleri; pastörize süt, tereyağı, yoğurt ve peynir imalathaneleri, pulluk ve bira fabrikaları, sebze ve meyve bahçeleri, bağlar, halkın istifadesine açılan büyük parklar, Marmara ve Karadeniz havuzları gibi, hem sulamaya, hem de su sporları yapmaya elverişli geniş havuzlar tesis edilmişti.

Ankara Belediyesi’nin teşviki ile şehirde birkaç satış mağazası da açılmıştı. Bu mağazalar, çiftlikte çıkan karışıksız mahsul ve mamulleri çok ucuz fiyatlarla satıyor, bu suretle kendi piyasasında esaslı bir nazım rolü ifa ediyordu. Yalova’daki Millet ve Baltacı çiftlikleri kurulduktan sonra, İstanbul’da da iki satış mağazası açılmıştı.

Ankara ve civarı, o zamanlar ağaç ve yeşillik hasreti çekiyordu. Atatürk, Orman İdaresi’ni de harekete getirmişti; bu idareye ayırdığı geniş arazi üzerinde –ki, çiftlikten, şehre doğru uzanıyordu- büyük bir orman tesisine başlanmıştı.

Ayrıca tasarrufu altındaki büyük arazinin mühim bir kısmının, içindeki bina tesisleri ile beraber, göçmen iskanına tahsis ederek yine yakın alaka ve nezareti altında, Ankara civarındaki Etimesgut numune köyünün kurulmasını sağlamıştı.

Bilindiği gibi Atatürk’ün daha 1927 senesinde yaptığı bir açıklama ile partisine ait olduğunu bildirdiği ÇİFTLİKLERİN TEMİN ETTİKLERİ KAZANÇLAR, KENDİ İNKİŞAFLARINA SARF EDİLİYOR, HATTA BUNLARA YENİ SERMAYELER ve TOPRAKLAR (ANKARA’DAKİ GÜVERCİN ÇİFTLİĞİ GİBİ) İLAVE EDİLİYORDU. Eski Mısır Hidvi Abbas Hilmi Paşa’nın, Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetine girmesi münasebetiyle CHP’ye teberru ettiği 900000 lira civarındaki para ile İş Bankası’ndaki hisse senetlerinden alınan temettü ve mevduat faizleri bu ilaveleri karşılamakta idi ve BU GİBİ GELİRLERLE O YOLDA YAPILAN HARCAMALAR yine İş Bankası’nda açılmış olan 2 numaralı bir hesap içinde muamele görmekteydi. Burada tasrih etmeliyim ki, ATATÜRK BU HESAPTAN ŞAHIS İÇİN HİÇBİR MASRAF YAPMAMIŞTIR.

Fani hayattan çekildikten sonra, mevcut vasiyetnamesindeki şartlarla partisine devredilen nükut ve hisse senetleri (10 Kasım 1938’deki durumuna göre)

NÜKUT (Lira, Kuruş)

Emekli Hesabı: 19.566,80
4 Numaralı Şahsi Hesap: 53.453,18
2 Numaralı Hesap: 1.446.872,03

İş Bankası Hisse Senedi: 119.125
Müessis Hisse Senedi: 569
M.Kömürü TAŞ Hisse Senedi (Nama Muharrer): 12.750
M.Kömürü TAŞ Hisse Senedi (Hamiline Mhr.): 12.250
M.Kömürü TAŞ Hisse Senedi (Müessis Senet): 125

(…)

1937 senesinin Mayıs ayı içindeydiİ memleket dışında bir vazife seyehatine çıkacak ve ilkin Paris’e uğradıktan sonra Almanya’ya geçecektim.

‘Çocuk! Çabuk git, gel de artık şu çiftliklerin hazineye devir işini halledelim. Biliyorsun, ben 1927 senesinde Büyük Nutkumu verdiğim celselerden birinde Büyük Millet Meclisi’ne, bunların partiye ait olduğunu söylemiştim. Bu itibarla devir esnasında, hükümetten parti için bir miktar para alırsak iyi olacaktır. Bakalım, İsmet Bey’in avdetinde meseleyi onunla da görüşeceğim, en münasip şekli o zaman kararlaştırırız’ demişti.

(…)

İstanbul’a vardığım gün, Atatürk de buraya gelmişti ve birkaç saat sonra Karadeniz yolu ile doğuya doğru bir seyehate çıkmak üzere idi. Kendisi ile karşılaşınca, İnönü ile görüştükten sonra çiftlikleri, bütün tesis ve varlıklarıyla, hazineye hibe etmeye karar verdiğini söyledi ve bana şu talimatı verdi:

‘Sen bu akşam Ankara’ya git; mevcudu tespit edip bir listesini yap. Ayrıca Başvekilliğe tarafımdan bir mektup hazırla! (Burada mektubun esaslarını dikte etti.) Mektup müsveddesini İsmet Paşa’ya gösterip, mütalaa ve mutabakatını al. Sonra bana telgrafla bildir. Bunları vakit geçirmeden yapmalısın; çünkü meclis kapanmak üzeredir. Ben istiyorum ki, tatilden evvel keyfiyet meclise de arz edilmiş olsun, bunu temin etmelisin!’

Ankara’da emirleri dairesinde bir mektup ve liste hazırladım. Müsveddeyi Başbakan’a okudum; muvafık buldu. Yalnız bir yerinde ‘ticari çalışma’ gibi bir tabir vardı; bunu ‘geniş çalışma’ diye tashih etti.

Mektubu ve listeyi telgrafla Trabzon’da bulunan Atatürk’e arz ettim. Verdiği cevapta muvafık olduğunu, hemen Başvekil’e tevdi etmekliğimi, avdetinde imza etmek üzere şimdilik telgrafının imza yerine, mektuba eklenmesini emrediyordu.

Mektubun sureti ile çok uzun olan listenin bir özetini aşağıya dercediyorum:

‘Başvekalet’e,

Malum olduğu üzere ziraat ve zirai iktisat sahasında fenni ve ameli tecrübeler yapmak maksadıyla, muhtelif zamanlarda, memleketin muhtelif mıntıkalarında müteaddit çiftlikler tesis etmiştim. 13 sene devam eden çetin çalışmaları esnasında, faaliyetlerini bulundukları iklimin yetiştirdiği her çeşit mahsulattan başka her nevi ziraat sanatlarına da teşmil eden bu müesseseler, İLK SENELERDE BAŞLAYAN BÜTÜN KAZANÇLARINI, İNKİŞAFLARINA SARF EDEREK büyük, küçük müteaddit fabrika ve imalathaneler tesis etmişler, bütün ziraat makine ve aletlerini yerinde ve faydalı şekilde kullanarak bunların hepsini tamir ve mühim bir kısımını yeniden imal edecek tesisat vücuda getirmişlerdir. Yerli ve yabancı birçok hayvan ırkları üzerinde çift ve mahsul bakımından yaptıkları tetkikler neticesinde BUNLARIN MUHİTE EN ELVERİŞLİ ve VERİMLİ OLANLARINI TESPİT ETMİŞLER, KOOPERATİF TEŞKİLİ SURETİYLE veya AYNI MAHİYETTE BAŞKA SURETLERLE CİVAR KÖYLERLE BERABER FAYDALI ŞEKİLDE ÇALIŞMIŞLAR, bir taraftan da iç ve dış piyasalarla daimi ve sıkı temaslarda bulunmak suretiyle faaliyetlerini ve istihsallerini bunların isteklerine uydurmuşlar ve bugün her bakımdan verimli, olgun ve çok kıymetli birer varlık haline gelmişlerdir. Çiftliklerin yerine göre arazi ve ıslah tanzim etmek, muhitlerini güzelleştirmek, halka gezecek, eğlenecek ve dinlenecek sıhhi yerler, hilesiz ve nefis gıda maddeleri temin eyleme, bazı yerlerde ihtikarla fiili ve muvaffakiyetli mücadelelerde bulunmak gibi hizmetleri de zikre şayandır. Bünyelerinin metanetini ve muvaffakiyetlerinin temelini teşkil eden geniş çalışma ve ticari esaslar dahilinde idare edildikleri ve memleketin diğer mıntıkalarında da mümasilleri tesis edildiği takdirde tecrübelerini müspet iş sahasından alan bu müesseselerin ziraat usullerini düzeltme, istihsali arttırma ve KÖYLERİ KALKINDIRMA yolunda devletçe alınan ve alınacak olan tedbirlerin hüsnü intihap ve inkişafına çok müsait birer amil ve mesnet olacaklarına kani bulunuyorum ve bu kanaatle TASARRUFUM ALTINDAKİ BU ÇİFTLİKLERİ BÜTÜN TESİSAT, HAYVANAT ve DEMİRBAŞLARI ile BERABER HAZİNEYE HEDİYE EDİYORUM. Çiftliklerin arazisi ile tesisat ve demirbaşlarını mükemmel olarak gösteren bir liste ilişiktir. Muktazi kanuni muamelenin yapılmasını dilerim.’

(…)

O gün, müzakereleri takip etmek üzere, Büyük Millet Meclisi binasına girerken, Başvekil İsmet Paşa’nın beni odasında beklediğini söylediler; derhal yanına çıktım:

‘Gel Soyak! Ben mektubu bugün meclise arz etmekten vazgeçtim; bunu Kasım içtimaına bırakmayı daha muvafık buluyorum’ diye söze başladı. Şaşırmıştım, büyük bir heyecanla sordum:

‘Niçin Paşam?’

‘Önce bir hususi kanun ile Cumhurreisi’nin maaş ve tahsisatından kesilen ağır vergiyi hafifletmek lazım’ dedi; ‘Aksi halde, çiftlikleri devrettikten sonra, geçinme hususunda güçlük çeker diye düşünüyorum. Halbuki meclis, bugün, yarın tatil devresine girecektir; böyle bir kanunu yetiştirmek imkansızdır. İnşallah Kasım’da ilk iş olarak bunu yaparız. Ondan sonra da meclise arz ederiz.’

‘Aman Paşam; bu çok yakışıksız bir şey olur. Adeta taviz karşılığı hibe gibi bir şey. ATATÜRK BUNU KATİYEN KABUL ETMEZ, EMİNİM Kİ BUNUN TASAVVURUNDAN BİLE AŞIRI DERECEDE RENCİDE OLUR. HEM O, ÇİFTLİKLERDEN ŞİMDİYE KADAR ŞAHSEN HİÇ İSTİFADE ETMEMİŞ, BİR HABBE BİLE ALMAMIŞTIR Kİ. KÖŞKE GÖNDERİLEN ÇİFTLİKLER MAHSUL ve MAMULLERİNİN DE BEDELLERİNİ HERKES GİBİ FATURA MUKABİLİNDE ÖDEMİŞ ve ÖDEMEKTEDİR; BİNAENALEYH DÜŞÜNDÜĞÜNÜZ GİBİ BİR VAZİYET MEVCUT DEĞİLDİR. Diğer taraftan bana, mektubunun, meclisin bu içtima devresinde okunmasını kati olarak tembih etti. Bu hususta her an haber beklenmektedir. Müsaade buyrulursa bu iş yürüsün.’

‘Hayır, hayır! Sen korkma, bütün mesuliyeti üzerime alıyorum.’

Bunu söyledikten sonra yerinden kalktı, meclis toplantı salonuna girmek üzere kapıya doğru yürüdü; önüne atıldım:

‘Muhterem paşam!’ dedim. ‘Affınıza sığınarak rica ederim, beni bir an daha dinleyiniz, mesele çok mühim ve ciddidir; o derecede ki, BÖYLE BİR SEBEPLE VAKİ OLACAK GECİKTİRMENİN NETİCESİ, ARANIZDAKİ RESMİ ve HATTA HUSUSİ MÜNASEBETLERİN BOZULUP KESİLMESİNE KADAR VARABİLİR; bunu açıkça arz etmek mecburiyetindeyim. Lütfen bana inanınız!’

Biraz düşündü:

‘Peki öyleyse’ dedi ve odasından çıkarak meclise girdi.”

(HASAN RIZA SOYAK, ATATÜRK’TEN HATIRALAR, s.647-659

Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün isteği, Başbakan İnönü ve 13 milletvekilinin konuşmalarının ardından büyük bir coşku içinde alkışlarla kabul edildi. TBMM Başkanı Mustafa Abdülhalik Renda’nın meclis kararı üzerine Atatürk’e gönderdiği telgrafa, Atatürk’ün yanıtı kısaydı:

‘YAPILAN BİR VAZİFEDİR”

Sanırım gönderdiğim iki iletnin ardından artık her şey çok açık!

“Atatürk’ün mal varlığı ne kadardır?” “Bu malvarlığının kaynağı nedir?” “Bu malvarlığı hangi sebeple oluşturulmuştur ve neye hizmet etmiştir?” “Mustafa Kemal Atatürk paraya pula tamah eden bir adam mıdır, yoksa tam tersi mi?”, “Mustafa Kemal Atatürk mal varlığının kaymağını mı yemiştir, yoksa bu kaymağı Türk milleti mi yemiştir?” ve “Atatürk’ün malvarlığının akıbeti ne olmuştur?”…

Bunların hepsi cevaplanmış, Atatürk’ün mal varlığından birilerine ekmek çıkmayacağı da görülmüştür.

Bu arada, Atatürk’ün mirasını ti’ye almaya çalışan Ekrem Senai isimli vatandaşa da, bu yeni yorumumuzla “Atatürk’ün hastalığı ortaya bile çıkmadan bu malvarlığının devir işlerini meclisten geçirdiğini” göstererek cevap vermiş olduk.

Kendisine 1854′te 5 milyon altınlık ilk dış borçlanma bedelinin, aynı yıllarda Topkapı Sarayı’nı fazla alaturka bulan Abdülmecit tarafından yaptırılan bahsettiğiniz Dolmabahçe Sarayı’nın inşa bedeline eşit olduğunu hatırlatırım. Osmanlı’nın aşırı borçlanmadan dolayı moratoryum ilan etmek zorunda kaldığı dönemin padişahı “Abdülaziz’in Dolmabahçesi” de yine tesadüfen behsettiğiniz Beylerbeyi Sarayı olmuştur. Osmanlı’nın son dönemindeki bu vurdumduymazlıktır ki, milletimizi Senai’nin Ulu Hakanı(!)nın eliyle Reji İdarelerine, Düyun-u Umumiyelere mahkum etmiştir. O hiç insan idam etmeyen Abdülhamit’in memlekete musallat ettiği Reji İdaresinin Anadolu’daki güvenlik gücü olan Reji kolcularıyla köylüler arasında çıkan çatışmalarda 20 bin kişi ölmüştür!

Kemalistlere “Dogmatiksiniz” diyenlerin her yanından önyargı ve cehalet akıyor.

Aynisini o zamanlar Ermenilerde yapmislardi, Okyanus 2 gün kükredi ve artik Ermeniler birdaha hic bir zaman bunu yapamazlar.
Umarim bu kükreme yakinda yine olur